Activiteit in Fins Lapland
Kuukkeli voeren: de tamste vogel van Lapland
Een kuukkeli is een taigagaai, een grijsbruine kraaiachtige die in het Finse bos zo weinig angst voor mensen heeft dat hij een stukje brood zo uit je hand komt pikken. Geen dierenpark, geen kaartje, geen gids. Je staat stil bij een laavu langs een winterroute, houdt je hand open en wacht. Dit is de activiteit die in geen enkele reisfolder staat, en precies daarom voelt hij als het “echte” Lapland.
Ik heb dit meerdere keren meegemaakt, telkens bij dezelfde plek: de Tikkalaavu, een open schuilhut vlak bij Luosto. Wat er dan gebeurt, staat verderop op deze pagina.
15–30 min
bij een laavu
Gratis
geen tour nodig
Okt – apr
kansrijkste maanden
Geen garantie
het is een wild dier
Wat het is
Een gaai die zijn angst voor mensen kwijt is
De kuukkeli, in het Nederlands de taigagaai (Perisoreus infaustus), is een kleine kraaiachtige van het naaldbos: grijsbruin, met een roodbruine staart en vleugelrand die oplicht zodra hij wegvliegt. Anders dan de meeste vogels trekt hij niet weg in de winter. Hij blijft het hele jaar in hetzelfde stuk bos, en dat is precies waarom hij zo tam is geworden: eeuwenlang plukten houthakkers, jagers en Sami-herders hun lunch open bij het vuur, en de kuukkeli leerde dat daar altijd wel iets viel.
De naam infaustus betekent “ongelukkig” of “onheilspellend”, een oud bijgeloof dat inmiddels niemand meer serieus neemt. Wat wel klopt: de kuukkeli is nieuwsgierig, brutaal en herkent een mens met een boterhammenzak binnen een paar seconden. Hij verstopt overtollig voedsel trouwens niet in een hol, maar plakt het met speeksel tegen boomschors, tientallen keren per dag, als wintervoorraad.
Hoe je het doet
Stilstaan, een platte hand, en wachten
Er is geen truc. Je breekt een stukje brood af, ongeveer zo groot als je duimnagel, legt het op je platte, open hand en houdt je arm een beetje van je lichaam af. Daarna sta je stil. Geen zwaaien, geen dichterbij komen, geen fel geluid. Een kuukkeli die in de buurt zit, heeft je binnen een paar minuten door en komt eerst een paar keer overvliegen om te kijken of het veilig is voor hij landt.
Je vindt ze het makkelijkst bij laavu’s en rustpunten langs gemarkeerde winterroutes: plekken waar al jarenlang wandelaars, langlaufers en sneeuwschoenwandelaars pauzeren, een vuurtje maken en af en toe iets laten vallen. Diep het onaangeroerde bos in heeft veel minder zin, precies omdat de vogels daar mensen niet als voedselbron kennen.
Hoe dat er in de praktijk uitziet
Bij de Tikkalaavu, met een stukje brood
Joost en ik lopen via het pad langs de langlaufloipe richting de Tikkalaavu, vlak bij Luosto. Als we even stoppen, zien we een kuukkeli overvliegen. Ik pak een stukje brood om de vogel te lokken. Hij vliegt eerst weg, maar komt dan toch weer terug.
Joost gaat achter een boom staan om het te filmen. Voorzichtig komt de kuukkeli dichterbij en besluit dan op mijn hand te landen. Zachtjes hapt hij eerst even in mijn vinger, kijkt om zich heen, en vliegt dan weg met het brood.
Later die dag lopen we terug voor de lunch, langs de supermarkt voor drinken en nog wat brood, voor onszelf en voor de kuukkeli. Bij de Tikkalaavu aangekomen laat hij zich niet meer zien: die middag draait het om iets anders. Twee bezoeken aan dezelfde laavu, twee heel verschillende ervaringen. Dat is precies wat een wild dier is: soms wel, soms niet.
Zie het zelf
Drie momenten, vastgelegd op de telefoon
Geen gladde promovideo, maar wat er echt gebeurt als een kuukkeli besluit dichterbij te komen.
Waar je dit doet
Onze eigen plek: de Tikkalaavu bij Luosto
De Tikkalaavu is een open schuilhut met vuurplaats, op ongeveer een kilometer van de poort van Luosto, aan de verlichte langlaufloipe in Pyhä-Luosto National Park. Wij hebben hier meerdere keren een kuukkeli gezien en gevoerd, en het is ook de plek waar we ’s middags makkara grillen. Handig detail: het ligt op loopafstand van het dorp, dus je hebt er geen huurauto voor nodig.
Dezelfde vogel, en dezelfde tamheid, kom je overigens op veel meer plekken in Fins Lapland tegen: bij laavu’s en rustpunten langs winterroutes rond Luosto, Pyhä, Salla en Saariselkä bijvoorbeeld. Waar mensen al jaren pauzeren en eten, is de kans het grootst.
Hoe je het netjes doet
Het is een wild dier, geen attractie
Voeren uit de hand voelt bijzonder, maar het blijft een wild bosdier dat zelf beslist. Een paar gewoontes maken het prettiger voor jou en minder belastend voor de vogel.
Doe dit wel
- Kleine stukjes brood, niet meer dan een paar per bezoek
- Stilstaan en de vogel laten beslissen
- Dunne handschoenen aan: blote vingers wennen snel bij −15 °C
- Geduld: soms duurt het één minuut, soms een kwartier
Doe dit niet
- Flitsen van dichtbij of de vogel achtervolgen
- Grote hoeveelheden brood of chips voeren
- Teleurgesteld raken als er die dag geen kuukkeli komt
- Er speciaal een tour of tocht voor boeken, dat bestaat niet
Wanneer
Het hele jaar mogelijk, de winter is kansrijker
Een kuukkeli blijft het hele jaar in zijn stuk bos, dus in theorie kun je hem in elk seizoen tegenkomen. Wij hebben onze ontmoetingen altijd in de winter gehad, van oktober tot april, wanneer er langlaufers en sneeuwschoenwandelaars langs dezelfde laavu’s komen en voedsel schaarser is. Dat maakt de vogels iets vaker bereid om dichterbij te komen dan in de zomer, wanneer er volop insecten en bessen zijn.
Een garantie is het nooit. Wij hebben op dezelfde plek zowel een kuukkeli op de hand gehad als een middag waarop er niets kwam opdagen. Reken het niet als hoofdactiviteit van je dag, maar als iets dat je meepakt tijdens een wandeling of langlauftocht.
Wat ik zou doen
Neem gewoon een extra boterham mee als je toch al gaat wandelen of langlaufen langs een route met laavu’s. Plan er niets omheen, boek er niets voor. Sta bij de eerste laavu vijf minuten stil met een open hand voor je verder loopt. Komt er niets, dan heb je een rustpauze gehad. Komt er wel iets, dan heb je zonder gids en zonder kosten het beestje meegemaakt waar Lapland écht om draait.
Verder lezen
Voordat je gaat
Luosto
Het dorp naast Pyhä-Luosto National Park, waar de Tikkalaavu ligt en waar deze ontmoeting plaatsvond.
Makkara grillen
Dezelfde laavu, een heel andere activiteit: hoe je een echte Finse langlauflunch klaarmaakt bij het vuur.
Paklijst Lapland
Wat je werkelijk nodig hebt voor een winterreis, laag voor laag.
Veelgestelde vragen
Vragen over de kuukkeli
Wat is een kuukkeli precies?
Is het gevaarlijk om een kuukkeli te voeren?
Waar vind je een kuukkeli het makkelijkst?
Mag je kuukkeli’s zomaar voeren?
Heb je hiervoor een gids of tour nodig?
Wat is de beste tijd van het jaar?
Kost het voeren van een kuukkeli geld?
Zelf naar Lapland
Deze activiteit kost niets en heeft geen boeking nodig: je pakt hem mee tijdens een gewone wandel- of langlauftocht. Wie de rest van de reis liever in één keer regelt, kan kijken naar georganiseerde winterreizen naar Fins Lapland.
Bekijk winterreizen naar Lapland
Deze pagina bevat affiliate-links. Als je via zo’n link boekt, ontvangt norns.nl een vergoeding, voor jou verandert de prijs niet.
Stel je vraag