Noorderlicht: alles wat je wilt weten over het groene poollicht
Heb jij het noorderlicht (ook wel poollicht) al eens gezien? Lucky you! Zo niet, zodra je het poollicht eenmaal gezien hebt wil je er meer van hebben. Maar wat is noorderlicht nou precies, en hoe ontstaat het?
Noorderlicht in Nederland niet missen?
Twijfel je vaak of het écht de moeite is om naar buiten te gaan? Ik volg de zonnewind continu. Zodra de kans op noorderlicht in Nederland of België het komende uur boven de 25% komt, stuur ik je één e-mail.
- Eenmalige aankoop
- Alleen bij echte kans
- Gebaseerd op actuele zonnewinddata
- Eenmalig € 1,99
Je gegevens worden alleen voor deze melding gebruikt.
Terugkijken
Eerdere noorderlicht-liveblogs bekijken
Iedere avond blijft bewaard als afzonderlijk liveblog. In het noorderlichtarchief blader je per jaar en maand door alle dagen en zie je op welke dagen een positieve webcamwaarneming in Lapland is opgeslagen.
Uitleg
Wat is het noorderlicht?
Noorderlicht, een fantastisch natuurfenomeen die bij menig mensen op hun bucketlist staat. Noorderlicht is eigenlijk niks anders dan een chemische reactie van zonnedeeltjes die in contact komen met andere deeltjes boven de aarde.
Zodra de deeltjes in contact komen met andere deeltjes boven de aarde ontstaat het groene, maar soms ook paars/roze licht. Soms dansend voor onze ogen en soms als een wolk die langzaam voorbij drijft. Het noorderlicht (aurora borealis) is het lichtverschijnsel dat we zien bij de Noordpool; zie je poollicht bij de Zuidpool, dan heet het zuiderlicht (aurora australis).
Deze elektrisch geladen zonnedeeltjes zijn er continu, maar alleen als alles meezit ontstaat daadwerkelijk het natuurfenomeen: noorderlicht. Hier lees je meer over wanneer je het noorderlicht kan zien.
Uitleg
Hoe ontstaat het noorderlicht?
Om te begrijpen hoe noorderlicht ontstaat, moeten we kijken naar de zon. Vanaf daar zijn er verschillende stappen voordat er daadwerkelijk noorderlicht te zien is.
Webinar: jagen op het noorderlicht
Bekijk hier een webinar die ik heb gegeven over het jagen op het noorderlicht, een presentatie waarin de combinatie van het noorderlicht in het hoge noorden maar ook noorderlicht in Nederland wordt uitgelicht.
Noorderlicht wordt veroorzaakt door zonnewind
Zonnewind is een stroom van plasmadeeltjes die continu vanaf de zon ontsnapt en met een snelheid van gemiddeld 400 km/s (variërend tussen 250 en 2.500 km/s) richting de aarde schiet.
Magnetosfeer beschermt de aarde tegen zonnewind
Na een reis van ±150 miljoen kilometer botst de zonnewind op de magnetosfeer van de aarde, het magnetisch veld dat als een schild om de planeet ligt. De magnetosfeer beschermt de aarde tegen de meeste zonnewinddeeltjes; zonder dit schild zouden wij op aarde niet kunnen leven vanwege de zonnewind.
Magnetische veldlijnen geleiden de deeltjes naar de polen
Een klein deel van de zonnewinddeeltjes dringt door de magnetosfeer. Het poollicht ontstaat zodra deze elektrisch geladen deeltjes in het magnetisch veld van de aarde terechtkomen. De magnetische veldlijnen vangen de deeltjes op en leiden ze naar de poolstreken, daarom is het noorderlicht ook bekend als poollicht. Hoe meer zonnewinddeeltjes er doorheen komen, hoe groter de kans op zichtbaar noorderlicht met het blote oog.
Uitleg
Welke kleuren heeft het noorderlicht?
Het noorderlicht is wereldberoemd om zijn groene kleur, maar er kunnen ook rood, paars, blauw en zelfs roze tinten verschijnen. De kleur hangt af van twee dingen: het type gasmolecuul waarmee de zonnewind botst, en de hoogte waarop dat gebeurt.
Groen noorderlicht
Groen is de meest voorkomende kleur bij het noorderlicht. Deze kleur ontstaat wanneer geladen deeltjes uit de zon botsen met zuurstofatomen op een hoogte van ongeveer 100 tot 150 kilometer. Het resultaat is een felgroene gloed die vaak als bogen of golvende sluiers door de lucht beweegt.
Rood noorderlicht
Rood is een zeldzamere kleur die verschijnt wanneer geladen deeltjes zuurstofmoleculen raken op grotere hoogte, meestal tussen de 200 en 300 kilometer. Dit rood is vaak minder fel en valt pas goed op bij sterke activiteit of wanneer het contrast met de achtergrondhemel groot is.
Paars, blauw en roze noorderlicht
Deze tinten ontstaan door interactie met stikstofmoleculen in de lagere atmosfeer, onder de 100 kilometer hoogte. Ze komen vaak voor aan de onderkant van een auroraband of in combinatie met groene structuren. Roze is meestal een mengvorm van rood en blauw. Deze kleuren zijn moeilijker te zien met het blote oog, maar goed vast te leggen op camera’s met een lange sluitertijd.
Wat zie je met het blote oog?
Wat je daadwerkelijk ziet, hangt af van de intensiteit van het noorderlicht en hoe goed je ogen aan het donker zijn aangepast. Bij zwakke activiteit lijkt het noorderlicht vaak wit of lichtgroen. Een camera registreert veel meer kleur dan het menselijk oog, maar tijdens een heldere aurora zijn felgroene bogen en rode flarden ook zonder hulpmiddelen goed waarneembaar.
Uitleg
Waar kan je het noorderlicht zien?
Het noorderlicht is het beste zichtbaar in gebieden die binnen de zogenaamde aurora zone vallen. Dit is een ring rond de magnetische noordpool waar de kans op het waarnemen van het noorderlicht het grootst is. Bekende bestemmingen binnen deze zone zijn Lapland, Noord-Noorwegen, IJsland en delen van Canada en Alaska.
Vaak wordt er gesproken over de Kp-index als maat voor noorderlichtactiviteit. Deze schaal loopt van 0 tot 9 en geeft aan hoe ver zuidelijk het noorderlicht zichtbaar kan zijn. Maar let op: de Kp-index is gebaseerd op een gemiddelde van de afgelopen drie uur en is dus géén voorspellende waarde. Zeker voor het hoge noorden is Kp weinig relevant. Daar is het noorderlicht al zichtbaar bij lage Kp-waarden.
Voor een betrouwbare verwachting van waar het noorderlicht te zien zal zijn, kijken we niet naar Kp, maar naar de actuele eigenschappen van de zonnewind. Denk aan de snelheid, dichtheid en de richting van het magnetisch veld (met name de zuidgerichte component Bz). Deze gegevens, samen met informatie over zonne-uitbarstingen en coronale gaten, geven veel beter inzicht in waar en wanneer het noorderlicht kan verschijnen.
Uitleg
Wanneer kan je het noorderlicht zien?
Als noorderlichtgids krijg ik deze vraag vaker dan welke andere ook: “Wanneer zie je het noorderlicht?” En ik snap dat heel goed. Want als je naar Lapland reist, wil je natuurlijk weten op welk moment je de grootste kans hebt om dit magische natuurverschijnsel met eigen ogen te zien.
Het noorderlichtseizoen loopt van eind augustus tot begin april. Buiten deze periode zijn de nachten in het hoge noorden simpelweg te licht. In juni en juli gaat de zon nauwelijks onder, en zonder duisternis is het noorderlicht niet zichtbaar, zelfs niet bij sterke zonneactiviteit.
Vanaf eind augustus wordt het ’s nachts weer echt donker en keren de eerste noorderlicht nachten terug. In september en oktober zijn de omstandigheden verrassend goed: heldere luchten, relatief milde temperaturen en vaak al mooie uitbarstingen. Vanaf november tot januari zijn de nachten het langst, wat veel observatietijd biedt, al moet je dan vaker rekening houden met sneeuw en bewolking. Februari en maart zijn voor veel gidsen favoriet vanwege het heldere weer, diepe sneeuw en hoge activiteit.
Ook het tijdstip op de avond speelt een rol. De meeste waarnemingen vinden plaats tussen 21.00 en 01.00 uur, met een piek tussen 22.00 en 23.30 uur. Dan is de lucht volledig donker en staat de magnetosfeer van de aarde het meest open voor zonnewind. Het noorderlicht begint vaak als een subtiele boog laag aan de horizon, die plots tot leven kan komen. Daarom: geef niet te vroeg op. De mooiste shows ontstaan vaak juist laat op de avond.
Live · ververst elke minuut
Wat is de kans op het noorderlicht?
Wil je weten of je vanavond kans maakt om het noorderlicht in Lapland te zien? Hoewel het noorderlicht een natuurverschijnsel blijft dat zich moeilijk volledig laat voorspellen, kunnen we dankzij wetenschappelijke inzichten en realtime ruimteweergegevens een heel eind komen. Met ons eigen algoritme, speciaal ontwikkeld voor de unieke omstandigheden in het hoge noorden, berekenen we continu de kans op zichtbaarheid binnen het komende uur.
Die berekening doen we op basis van actuele zonnewindparameters. De zonnewind, afkomstig van de zon, brengt geladen deeltjes en magnetische velden met zich mee. Als die interactie aangaan met het magnetisch veld van de aarde, kan dit leiden tot poollicht. Hieronder leggen we uit welke factoren daarbij van invloed zijn.
Nog niet donker genoeg
In Lapland is het momenteel te licht om een betrouwbare zichtbaarheid voor het komende uur te tonen.
Actuele zonnewind
Bz
…Bt
…Snelheid
…Dichtheid
…Bz (nT)
Bz geeft aan hoe het magnetisch veld van de zonnewind staat ten opzichte van het aardmagnetisch veld. Een negatieve Bz-waarde is gunstig voor noorderlicht: hoe dieper negatief, hoe groter de kans op zichtbaarheid.
Bt (nT)
Bt staat voor de totale sterkte van het interplanetaire magnetisch veld. In combinatie met een negatieve Bz geeft een hoge Bt meer kans op intenser noorderlicht.
Snelheid zonnewind (km/s)
Hoe hoger de snelheid (km/s), hoe krachtiger de impact op de atmosfeer, wat kan resulteren in feller noorderlicht. Een snelheid boven de 500 km/s is vaak al veelbelovend.
Dichtheid zonnewind (p/cm³)
De dichtheid geeft aan hoeveel deeltjes zich in de zonnewind bevinden (particles per cm³). Een hogere dichtheid verhoogt de kans op noorderlicht, vooral in combinatie met een hoge snelheid.
Eigen app
Noorderlicht Vandaag
Ik volg de zonnewind al jaren op de voet. Die kennis zit in Noorderlicht Vandaag. De app vertaalt de gegevens van norns.nl/noorderlicht/vandaag/ ieder uur naar een heldere update en toont ook de ruwe zonnewinddata. Is de kans in Nederland hoog, dan laat de app dat duidelijk zien. Op de noorderlichtradar bekijk je bovendien per plek wereldwijd een kanspercentage. Dat is geen standaardpercentage van NOAA: een eigen algoritme weegt de actuele signalen samen.
Roderik Peeters
Oprichter Norns.nl · appontwikkelaar · noorderlichtgids
Over de schrijver
Roderik Peeters
Roderik Peeters is oprichter van Norns.nl, Nederlands noorderlichtexpert en ontwikkelaar van de noorderlicht-apps. In Norns komen zijn fascinatie voor het poollicht, liefde voor fotografie en plezier in techniek samen. Hij bouwt de tools die ingewikkelde ruimteweerdata vertalen naar heldere verwachtingen en schrijft vanuit jarenlange ervaring in Lapland.
Als Roderik niet aan Norns of een nieuwe app sleutelt, is hij meestal aan het hardlopen, op de gravelbike of in de werkplaats bezig met het snijden van kuksa’s. Zijn uitgangspunt daarbij is simpel: kleine stappen bouwen grote gewoontes. Niet alles hoeft in één keer af; blijven bewegen en steeds iets verder komen is belangrijker.
Willemien Jager-van Tintelen
Beste Roderik,
Mooie website en top dat je zo open bent over jezelf. Ik zag dat je een app hebt ontwikkeld, voordat ik die ga installeren wil ik graag weten of deze ook het plaatsvinden van het Noorderlicht in NL ook laat zien. Ik heb jouw artikel hierover in het boek Werelds Nederland gelezen en we gaan in maart sowieso een weekend naar Nationaal Park Lauwersmeer. Ik verneem graag van je. Vriendelijke groeten.
Roderik
Hoi Willemien,
Dankjewel voor het compliment! Met de Arcticans Aurora Forecast app, www.arcticans.app, kan je een locatie in Nederland instellen. Dan krijg je voor die locatie ook verwachtingen. Zo zou je gister meldingen hebben gehad voor het noorden van Nederland waar het noorderlicht zichtbaar was. (o.a. bij het Nationaal Park Lauwersmeer). Let op dat het wel goed donker moet zijn.
Heb je hier genoeg informatie aan?
Groet,
Roderik